Gwely bocs

Mae’r model o wely bocs yma yn edrych fel pe bai wedi cael ei wneud i fod yn degan, ond nid dyna oedd y bwriad. Yn yr 1890au cafodd ei gomisiynu’n arbennig ar gyfer Amgueddfa’r Brifysgol ym Mangor gan y Fonesig Reade o Garreglwyd, Gogledd Orllwein Ynys Môn. Sefydlwyd Prifysgol Bangor yn 1884 ac yn cael ei hadnabod fel Coleg Prifysgol Gogledd Cymru (C.P.G.C). Dechreuwyd Amgueddfa’r Brifysgol yn fuan wedyn a rhan o’i chynllun casglu uchelgeisiol oedd cadw eitemau domestig gwledig y tybiwyd eu bod yn prysur ddiflannu. Lluniodd y curadur Dr Dobbie restr o bethau oedd eisiau arno ac roedd ganddo grŵp gweithgar o gasglwyr yn chwilio am yr eitemau hyn, megis dillad traddodiadol, blychau tân, mowldiau cannwyll, powlenni pren a dodrefn. Roedd y gwely bocs model yn un o lwyddiannau’r Fonesig Reade, gan ddangos arddull o wely caeedig a oedd wedi bod yn gyffredin iawn, ond a oedd yn cael ei ddisodli mewn llawer o dai a bythynnod gyda gwelyau metel. Nid oedd llawer o hen welyau bocs wedi goroesi gan eu bod yn rhy fawr i’w cadw ac er eu bod wedi bod yn glyd ac yn gynnes gallent gael eu hadnabod â chlefydau ysgyfaint heintus iawn fel diciâu a phla chwain a llau.

Mae llythyr gan Lady Reade tua 1890 at Dr Dobbie yn disgrifio’r gwely model:

Dear Sir, I have pleasure to forward you the model of a ‘Gwely Wainscot’ I have had made for presentation to the U.C.College Museum at Bangor. The sheets, blankets, & counterpane I have had woven expressly by Mr Evan Jones in his hand, or cottage loom at Llywenan Factory, near Bodedern, Anglesey – as these looms are now very rare, and probably in twenty years time will be no more, I thought it would be additionally interesting. The ‘Gwely’ is papered inside as that is the correct thing. The curtains are made from remnants of some old bed furniture, and quite genuine. I enclose a list of things belonging to the model, which I hope will reach you safely……..  Gwely Wainscot –    1 Palisade,  1 Feather bed, 1 Bolster, 2 Pillows, 2 Sheets, 2 Pillow cases or slips, 2 Blankets, 1 Counterpane, 2 Curtains, 3 Vallances, 1 Iron and rings.’

Mae’r gwely yn cael ei arddangos ar hyn o bryd yn oriel 3 yn arddangosfa ‘Cwsg’ yn Storiel tan Mawrth 2024.